íåìù úáù
â"ñùú    éúå÷åçá úùøô úáù   ã"ñá     292 'ñî ïåéìéâ
ùåãéçå úøåñî ,úåìâúä


úåãâàå úåôñåú ãåîìú äëìä äðùî àø÷î äåöîä äåöî íéøáãä íéøáã ìëë ìë - ''åâå íëúà äåöî éëðà øùà äåöîä ìë'
.éðéñî äùîì äëìä åðúð ïìåë ,åáø éðôì øîåì ãéúò ÷éúå ãéîìúù äî åìéôàå

ìàøùé éðá ìà äùî ãéá 'ä äåö øùà íéèôùîäå úåöîä äìà" :áåúëä íééñî øáãîá øôñ óåñá
áéúëã , àø÷éå øôñ íåéñî àø÷îä äæá ùøôää íù åðøàéáå "åçøé ïãøé ìò áàåî úáøòá
ìàøùéì ïúéð àì ãåò éðéñ øäáã ,"éðéñ øäá ìàøùé éðá ìà äùî úà 'ä äåö øùà úåöîä äìà "
éàîà äù÷ äúòî ,íéøáã øôñ úìéçúá øàåáîë ,áàåî úåáøòì íàåá ãò ìòåôá ùåãéçä çåë
ìàøùéå äçëåúä úùøô àåáá øùà òãåð éðéñ øäá íâ úîàá ìáà ,"íéèôùîäå íé÷åçä" ïàë áåúë (äîì)
'ä ïúð øùà" åäæå ,øåã ìëá ùãçìå äô ìòáù äøåúä ãåîéìá éåìú ìàøùé íåé÷ ø÷éò ,äìåâá
íé÷åç åéäéù äáåè äðúî 'ä ïúð ,éðéñ øäá úéøáä úåéäá æà ,"éðéñ øäá ìàøùé éðá ïéáå åðéá
úåùãç äîä íâ åùòé øùà äéäé úåáø÷úääå ,åúçâùä íéîøåâ íéèôùîå
(åî ,åë àø÷éå øáã ÷îòä) ...äùî ãéá æà äéäù åîë
,íéðô ìà íéðô åîò øáãð àìù ,äìá÷ éøáã åòîùî "äùî ãéá" ïåùìã - "ìàøùé éðá ìà äùî ãéá"
(âé ,åì øáãîá íù) .íéîòô äîë åðáúëù åîë , àéîùã àúòéñ òôùá àìà

.íééúéîàå íéîåãî íéáéåà -"íëúà óãåø ïéàå íúñðå"
ïîñééå äøåáã


I

äìì÷ä íâ úàöîð ,"éúå÷åçá" úùøôá øùà äçëåúá úåøëæåîä úåìì÷ä øàù ìë ïéá
ììë ,êà .äìì÷ë úøëæåî úéãéàåðøôä äçéøáä .(æ"é :å"ë àø÷éå) "íëúà óãåø ïéàå íúñðå"
íéùôçîù íéãåäé ùé .íééúéîà íéáéåà úåéäì íéìåëé ,äéåðøôî ìáåñù éîì íâù àåä òåãé
,úéìàåè÷à íâå úéøåèñéä äòôåú àéä úåéîùéèðàä ,úàæ ìëáå .éîùéèðà éãåäé-àì ìëá
.íéîãå÷ úåøåãá øùàî úåçô àì åðéáéåà ãâð øîùîä ìò ãåîòì íéëéøö åððîæ éðá íéãåäéå
" äáåùúë 'ïë' ìá÷ì íéðëåî íðéà íéãåäéä" :ì"æ ïáà àáà ìù åúøîà éì äøåëæ ,úàæ íò
íéáéâî íéáø íéãåäé ,úéúéîà úåãéãé ìù ãé íéèéùåî úåðåù úåúã éðáùë íâ ,øîåìë
,úìåæä úà ãáëì åðéìòù éì äàøéð "åäãùçå åäãáë" éåèéáä éô ìò .úåðãùçá
èòî àì íðùé ,úåðåøçàä íéðùä äøùò-ùîçá éìù éùéàä ïåéñéðäî .åá íéãùåçù éðôì
øåúá åðúåà íéáäåà øùà íéøöåð íúåàì úðååëúî éððéàå .íéøöåð íáåø ,ìàøùé éáäåà íäù íéùðà
ï÷ìçá ïä ,úåéîùéèðàì éðéöø øå÷î ååéä øáòáù úåéøöåðä úåéñðëä .äéöðèåôá íéøöðúî
.éèñéìèðîãðåôä éîìñåîä íìåòì ÷úòåä øå÷îä .äãâð ÷áàîä úà íåéä úåìéáåî


II

".äòåãé úåçôä úãä íåéë àéä úåãäéä" : ìùä òùåäé íäøáà øåñôåøô áúë ,íéðù ìáåéë éðôì
íìåòá íééç íìåòá íãàä éðá áåøù êëá áùçúäá ãçåéîá ,ïåëð ïééãò äæù úåéäì ìåëé
úåãäéä úà âéöäì úãçåéî úåëæ úàæ éìéáùá .úåéãåäé úåìéä÷ íäá ïéà ììëù úåîå÷îá ,éùéìùä
äáøä íò ããåîúäì éúéëæ .íäééçá åùâôù äðåùàøä äéãåäéä éðà íøåáòù íéùðà éðôá
íäìù ,äéñàå ä÷éøôàî äøåîë éùðà äáåøá ,äöåá÷ äúééä .úåîåã÷ úåòãå íéôéèåàéøèñ ãàî
úåãéîä äøùò-ùåìù ìù òè÷ä úà íäì éúàøä .éøæëàå ñòåë ìà "äðùéä úéøáä ìù ìàä" ïéàù éúùãéç
äòúôåä äöåá÷ä .íéàøåðä íéîéä ìù äôå÷úä ìëá éø÷éòä èñ÷èä äæù éúùâãäå 'æ-'ä :ã"ì úåîùá
."÷åç ìù úã"å "äáäà ìù úã" ïéá äîåãîä áåèé÷ä íò íòô àì úããåîúî éðà .äæä éåìéâäî ùîî
úøåñî ìò áúëù ãìéôñåâ óñåé âåìåôåøúðàä ìù øîàîì ú÷÷æð éðà ,ïééðòä úà íéâãäì éãë
.íéîåãî íéáè÷ íä äáäàå ÷åç íâ - "äîå÷îá äðéàù úåéáèå÷"ë úåéðøãåîå
ìù äôéùçä àéä ,éúôúúùä íäáù íééúã ïéáä íéùâôîá øúåéá íéðééðòîä íéøáãä ãçà
äàéø÷á íéìâøåúî íðéà íáåø .åðìù ãåîéìä úåèéùì ,èøôáå åðìù íéèñ÷èì íéãåäé-àì
äøáç éðà .úå÷úøî íäì úåàøð ,ìùîì ,úåéùøãîä úåèéùä .ùãå÷ä éáúë ìù äãåîö
.íøë ïéòá øæðîá ïåéö úåéçà ìöà äðùá íééîòô úùâôðù úéîìùåøé âåìàéã úöåá÷á
íâ -àúåøáçá íéèñ÷è ãåîéì ìù äèéùä úà íîöòì åöîéà äøåáçá íéøöåðä
.åðúàî åìáé÷ù äðúîë úàæä äèéùä úà íéàåø íä .íäìù ùãå÷ä éáúëî íéèñ÷è
íéãòö åùòù úåéñðë éúù ,éìù ïåéñéðäî .úçà äù÷î ïä úåéøöåðä úåéñðëä ìë àìù ïáåîë
.úéðøúåìäå úéìåú÷ä úåéñðëä ïä ,éãåäéä íòä íòå úåãäéä íò ñåéô úàø÷ì äîéã÷ íéìåãâ
íéîòôå úåéîùéèðàä ìù íééøöåðä íéùøåùä ìò ,øáòä ìò äèøçá íéååìî ñåéôäå âåìàéãä
äìà ïéòî "äáåùúá íéøæåç" ìá÷ì íéëéøö ,éúòãì .äàåùä çëåðì íú÷éúù ìò íâ ,úåáø
íéãîåìîå íéðáø 150 -ë ìù äöåá÷ ,íéðù øôñî éðôì ."íçåøé áæåòå äãåî" ììëä éôì ,äëøáá
äæä êîñîä ."úîà åøÌáÇã" íùá êîñî ìò åîúç ,ä÷éøîà ïåôöá ø÷éòá ,íéîøæä ìëî íééãåäé
úåðùá (äééðùä) ï÷éúååä úöòåî æàî ,úéìåú÷ä äééñðëä êåúá íééåðéùì úéãåäé äáåâú àåä
.íäéúåìéôú çñåðá åìéôàå ,úåøäöäá ,úåñçééúäá éãîì úëì é÷éçøî íééåðéù - íéùéùä
ï÷éúååä éãé ìò äøëäì äúëæù äðéãî ,ìàøùé úðéãîì øåéôéôàä ìù åøå÷éá íò òéâä àéùä
úéãåäéä äìéä÷ä ìòù äð÷ñîì åòéâä éãåäéä êîñîä éáöòî .ïëì íãå÷ íéðù ìù áø àì øôñî
íéìùåøéá íéé÷úä êîñîä ìò ïåùàø éìàøùé ñðë .åìà úåéåçúôúäì áåéçá áéâäì úðâøåàîä
.2002 éðåé úéùàøá
ïéá úéøáä ,åðééäã "äðùéä úéøá"ì óéìçúë äàá "äùãçä úéøáä"ù íéøöåðä åðòè ,äéøåèñéää áåø êùîá
úîàá øéëäì íáåøéñ ìò ùðåòë àá éãåäéä íòä ìù åìáñù äñøâ åæ äñéôú .àåä êåøá ùåã÷äå éãåäéä íòä
ìåìùì íéù÷áî ,äéãáùáå äéðîøâá ø÷éòá ,íéðøúåìä ìù íééæëøîä íéâåìåàéúä íåéä .åúøåùáå òåùé ìù
äøéøù àéäå äðùééúä àì íìåòî àåä êåøá ùåã÷ä íò úéãåäéä úéøáäù ,äúîåòì ,íéðòåè íä .åæ äñéôú
íäî ãåîìì ,íúåà ãáëì ,äæ íå÷îáå ,íéãåäéä úà øÅöðì íéöîàîä ìë úà ÷éñôäì íúòãì êéøö .úîéé÷å
àùåðä ìëá éæëøî ãé÷ôú ú÷çùî ìàøùé úðéãî ,÷ôñ àìì .éããä ãåáë ìù äøéååàá ,âåìàéãá íúà óúúùäìå
íéìâåñî íéãåäé ,äðéãîä úî÷äå úåðåéöä ììâáù ïòåè ,éåìä ïééì÷ éñåé éàðåúéòäå øôåñä ,éãéãé .òøìå áåèì ,äæä
.éúã-ïéáä âåìàéãä áéè ìò úå÷åîò òéôùî äæå ,ïåéååù ìù äãîòî úåðåù úåúã éðá ìà ñçééúäì íåéä
: åøôñ ìò äöéìîî ãàî éðà ,úéìâðà éàøå÷ì)
íéîìñåîå íéøöåð íò åìù "íééðçåø íéùâôî" ìò øôñî àåä åá (2001) At the Entrance to the Garden of Eden
( .ùãå÷ä õøàá

éøåèñéä óéìçú äééñðëá äúàøù úéøöåðä äéâåìåàéúä úà ãàî äøâúà äàåùä øçàì íéðù ùåìù äðéãîä úî÷ä
úåéë"ðú úåàåáð ïéáì äðéãîä éâùéä ïéá íéøù÷î - íäéðéá íéèñéìèðîãðåôä ÷ø àìå - íéáø íéøöåð .ìàøùé íòì
íéùåã÷ä úåîå÷îä ìò åøîù øùà ìàøùé úåìùîîì äëøòä íâ ùé ,ììë êøãá .äîîùä úçøôäå úåéåìâá õåáé÷ ìù
øåù÷ù äî ìëá ãçåéîá ,âåìàéãä ìò úåáéòî ìàøùé ìù úåéòáä ,úàæ íò ãçé .úåðåù úåöåá÷ ìù ïçìåôä ùôåç ìòå
.íéàðéúùìôä ìù íãàä úåéåëæ úøôäá

ãçåéîá ïåëð äæù úøîåà éúééä . åðìù úéîöòä äðáäì íåøúìå åðîöò ìò ãåîéì íâ úåéäì éåùò "øçàä" ìò ãåîéì
íéùøåùä ìò ãåîìì íéøöåðì ãàî áåùç .íàìñéàå úåøöð ,úåãäé - "íäøáà éðá" ìù úåúãä ùåìùá øáåãîùë
,øîåìë "åðëìä àì äáù êøãä" äáø äãéîá àéä äîåã÷ä úåøöðäù éðôî ,åðì íâ áåùç ìáà .íúã ìù íééãåäéä
.äøéôñì äééðùäå äðåùàøä äàîá åðúåáøú ìò úåáø øéàî úåøöðä úåãåà ãåîéì .ì"æç ìù íúåãäéì äáéèðøèìà
.(ïåëð àåä êôää íâå) äðîî òãåî ÷åúéðë åçúôúäù íéèðîìà ãåòå ,úåãäéäî íéçå÷ìä íéáø íéèðîìà ùé íàìñéàá
,úåéããä úåòôùä íò ïéìîåâ éñçé åìäéð ,øåæà åúåàáå ïåðà÷ åúåàá íééøåèñéä íéùøåù íò ,åìà úåúã ùåìù
.úåðåù úåôå÷ú êùîá

åðúøëä .íãà-ïáë øçàä úà øéëäì àåä ,ùâôîáå âåìàéãá ,øçàä ìò ãåîéìá øúåéá áåùçä áéëøîä ,éúòãì
åúà øÅù÷úì íéìéçúî åðçðà .åéôìë éúôîà ñçé ìù äééðáä úàø÷ì ïåùàøä ãòöä àåä åðåîë íãà àåäù äãáåòá
äåå÷ú éðà .äéöæéðîåäì øåæçìå äéöæéðåîãä éëéìäú úà øåöòì åæ êøãá øùôà .éããä ãåáë êåúî ,úéùåðà äîøá
øáòî íã÷úäì àéä äôéàùä ìáà .íéããöä ìëî íéîãä úåëéôù ú÷ñôäì äðåùàøáå ùàøá íåøúé äæ êéìäúù
íéøñî ùé úåúãä ìëì .÷ãöå íåìù ìù íééúøáç íéãòé úâùä ïòîì äìåòô óåúéù ìù ïååéëì úåîéìàä ú÷ñôäì
.äìàä íéîåçúá ãçéá ìåòôì ãåîìì åðìåëé ÷ø åì .äøáçäå íãàä ïå÷éú éáâì íéáåùç

III

."äìåâñ íò"å "ìàøùé íò úøéçá" åîë íéâùåî ìò ùãçî áåùçì êøåöä úà íé÷æçî íééúã-ïéáä íéòâîä
:çåðîä ñåâééà á÷òé 'ôåøô ìù åúùéâì úëùîð ãàî éðà
úà ùéã÷éå åúåçéìù úà àöîé íãà ìëù ,ììëåî äéäéù êéøö "úéøá ïá" ìù äùåçúä ,äðåîàá áéëøîë
úåàâúäì íãàä éðá ìë ìò .éìñøáéðåàì êåôäì êéøö éøåèñéä íòì êééúùäì äååàâä ,ïë åîë .äéìà åîöò
,úåéáéè÷ìå÷ä íäéúåùìåç éðôî øäæéäìå íééîåàìä íäéúåùâøá ùôùôì ,íéðåùä íäéîò ìù íéáâùðä íéâùéäá
.ïôåã àöåéë àìå ,àîâåãë äìåâñ íò úåéäì åðéìò…úåùòì íéååöî íéãåäéë åðçðàù åîë

éøåèñéää áçåøä íäéúåãìåúá àåöîì ïúéðù íéîòä íéèòî .éãåäéä íòä ìù äéøåèñéäá ãåçéé ùéù úñøåâ éðà
÷îåò ,íéðùä éôìà úá äøåæôä úéååç ,åðá úîéé÷ä íåàìå úã ìù úëáåñîä úáåëøúä .åðìöà ùéù éôøâåàéâäå
,ìàøùé úðéãî ìù ïúééçú ,äæ ìë íò ãçéå ,äàåùá - éøñåîä ïìôùì íöòá åà - ïàéùì åòéâäù ,úåôéãøäå ìáñä
÷éñäì åðì øåñà .úãçåéî úùøåî ìò íéòéáöî úàæ ìëá äìà ìë - úåéåìâä õåáé÷å úéøáòä úåáøúäå äôùä
,åðúåäæáå åðúåáøúá íééìñøáéðåàäå íééøìå÷éèøôä íéáéëøîä ïéá ïåæéà çÅôèì åðéìò .úåðåéìò ìù äùåçú ïàëî
íðéàù äìà íò íâå úåúãä ìëî íéðéîàî íò úôúåùî úéæç øåöéì åðéìò .íéøçàì àîâåã úååäì ,åæä äãå÷ðáå
ìù úåøçà úåøåöå éìëìë-éúøáç ÷ãö-éà ,úåîéìà ,úåðòæâ ,úåéîùéèðà ãâð ãçéá ÷áàéäì úðî ìò ,íéðéîàî
.åðéîéá úåùåðàä ìù úéúéîàä äìì÷ä úà úååäî éúòãì åìà .íãàä éåëéã

.íéìùåøéá äéãéãé úìéä÷á äøáçå éãåäé-éèñéðîåä êåðéçì íøë ïåëî úà úìäðî ïîñééå äøåáã ø"ã

.òøä åøöé éøçà øøâé ïô ,øúåé éøñåî íãà áåöéòì åãòåð äøåúä éðéã
ùéã÷îä íàå" øîàù ïéðòë "ùã÷ äéäé åúøåîúå àåä äéäå" áåúëä øîàù äæù éì äàøé...
åøöé úö÷å íãàä úáùçî óåñì äøåú äãøé ,"åéìò êëøò óñë úéùéîç óñéå åúéá úà ìàâé
øæçù øùôà ùéã÷äå øãðù ô"òàå ,åðåîî ìò ñåçìå åðééð÷ úåáøäì äèåð íãà ìù òáèù ,òøä
ùéã÷ä íà ïëå ùîåç óéñåé ,åîöòì äãô íà äøåú äøîà .åéååùî úåçôá äãôéå íçéðå åá
ïúú íàå äðîî äúåçôá äðôéìçé äúåãôì ìåëé åðéàù ïåéëå åá øåæçé àîù óåâä úùåã÷ äîäá
åéðôá áåúëä íúñ êëéôì ,àåä áåè øîàéå òøá äôéä óéìçé äôéá òøä óéìçäì úåùø åì
."ùã÷ äéäé åúøåîúå àåä äéäå" øîàå ,óéìçä íà åñð÷å óéìçé àìù
÷åçøî úåöò àìà ïðéà äøåúä éðéã áåøå ,åéúåòã ï÷úìå åøöé úà óåëì éãë íéøáãä åìà ìëå
úåöòåîá íéùéìù êì éúáúë àìä øîåà àåä ïëå .íéùòîä ìë øùééìå úåòãä ï÷úì äöòä ìåãâî
(âé ,ã äøåîú úåëìä í"áîøì äøåú äðùî) .êçìåùì úîà íéøîà áéùäì úîà éøîà èùå÷ êòéãåäì úòãå
.íéîéä úéøçà ïåæçå íééøåèñéä íéëéìäú
,åðúòåùé ïîæ äáø÷ éë äìà åðéðîæ ìò ìåãâ ïîéñ äæå íìåòá ø÷ùä øáâúé ,çéùîä úàéá íãå÷
ìë êéøöå .úîà éù÷áî úåéäì íúãåòúù íéùðà ïéá åìéôà ,ãàî ø÷ùä øáâúîå ÷æçúî ïë ìòå
äæ çôá ãëìðä ùéà ìò úåðîçø àìîúäì ùéå ...ø÷ùä çôá ñôúéé àìù ãàî ìåãâ ÷åæéç ùéà
(çñù 'îò ,éúå÷åçá ,ìàåîùî íù) .ø÷ùä úãéî åá úøáâúîå
,äìäöå äðø äìéâ ,äàãåäå äðø áåè íåéå äçîù äúùîå äãåòñ åìåë àáä íìåò éîé ìëå
äøö àìá úåáø íéðùå ïåâé àìá íéáåè íéîé ,øòö àìá íééç ,çèáå è÷ùä ,äëøáå äìéäú
,èôùî àìá ,áéø àìá ,äãòø àìáå ãçô àìá ,úåîä êàìî àìáå òøä øöé àìáå ä÷åö àìáå
(àé æì íéìäú) øîàðù ,íåìù åìåë íìåòä ìëá éë ,ú÷åìçî àìá ,äîçìî àìá ,ä÷òæ àìá ,éëá àìá
(ë á òùåä) :øîàðù ?ïéðî ú÷åìçîå äîçìî àìá ...'íåìù áø ìò åâðòúäå õøà åùøé íéåðòå'
?ïéðî ,íåìù ïìåë àáä íìåò éðá ìë éë 'õøàä ïî øåáùà äîçìîå áøçå úù÷å'
.'õøàá íåìù éúúðå' (å åë àø÷éå) :øîàðù
(á - (á çñåð) ò"øã úåéúåà ùøãî úåùøãî éúá)


íéìùåøéá øèôð øãøô ø"ã .øãøô âéååãåì ø"ã ìù åðåáæòî íøúð "íåìù úáù" ìù äæ ïåéìéâ
øåñî ,çéìöî éðîøâ-éãåäé ïéã êøåò äéä àåä .äéðîøâî 1933 úðùá òéâä äéìà ,äðù 50-ë éðôì
íäìù ìåñéçä úîéùøá äéäå íéöàðä úééìòá íçìð àåä .äéèø÷åîãìå ÷åçä ïåèìùì ,úîàì
,1924 úðùá øìèéä ãâð äòéáúä ùàøá ãîòù éîëå èø÷åîã-ìàéöåñëå éãåäé ïéã êøåòë
.íééãåäé úåøá÷ éúá ìåìéç ìò ïéãì ãîò àåä øùàë
àìì øãøô ø"ã ÷áàð ,÷ãö éà ìù íééåìéâ ãâð úåøùô àìì íçåìëå ïåéìò ãñçá íàåðë
.íéîòä ïéá äàðùä ééåìéâ ìë ãâðå ìàøùé õøàá íééçä íéáøòå íéãåäé ïéá ñåéôå äðáä ïòîì úåàì
êåøá åøëæ éäé